Nie podpisuj w ciemno, czyli umowy i prawa w pracy twórczej. Praktyka zawodowa reżysera, dramaturga i scenarzysty WR/R/NPwC-Z
Celem zajęć jest przygotowanie osób studiujących do świadomego podejmowania pracy reżyserskiej, dramaturgicznej i scenariuszowej w teatrze oraz innych instytucjach kultury: od ustalenia warunków współpracy i negocjowania umowy po odpowiedzialne prowadzenie procesu twórczego i wywiązanie się z przyjętych zobowiązań.
Osoba studiująca w Akademii Teatralnej uczy się reżyserii w warunkach, których istotnym elementem są eksperyment, poszukiwanie twórcze i możliwość zmiany założeń. Po rozpoczęciu pracy zawodowej realizowanej w oparciu o umowy cywilno-prawne – głównie Umowy o Dzieło – i przyjęciu zamówienia na realizację spektaklu, adaptacji lub scenariusza nadal podejmując samodzielne decyzje artystyczne, działają także w ramach uzgodnionego zakresu pracy, terminów, harmonogramów, budżetu, praw do materiałów i zobowiązań wobec innych osób z pionów artystycznych, technicznych, administracyjnych.
Umiejętność rozpoznania tej różnicy i płynących z niej zakresów odpowiedzialnóści jest jednym z głównych celów fakultetu.
Zajęcia mają na celu pokazanie umowy na realizację dzieła z perspektywy obu stron. Twórca powinien wiedzieć, na co się zgadza, jakie prawa zachowuje, za co odpowiada i kiedy otrzyma wynagrodzenie. Teatr lub producent musi wiedzieć, jakie dzieło zamawia, jak może z niego korzystać, jakie warunki ma zapewnić i czy projekt da się zrealizować w ustalonym czasie oraz budżecie. Osoby studiujące uczą się przekładać te potrzeby na jasne ustalenia przed rozpoczęciem pracy, a także reagować, gdy warunki projektu się zmieniają.
Zajęcia poświęcone są odpowiedzialności formalno-prawnej w prowadzeniu procesu twórczego, w tym zasadom komunikacji z zespołem, formułowaniu zadań, podejmowaniu decyzji, dotrzymywaniu terminów i rozwiązywaniu napięć między potrzebami artystycznymi, ludzkimi, technicznymi i finansowymi.
Treści programowe:
– Od propozycji do rozpoczęcia współpracy. Jak ustalić przedmiot zamówienia, oczekiwany rezultat, zakres obowiązków, osoby decyzyjne, harmonogram, zasoby i warunki pracy. Jakie pytania zadać, zanim przyjmie się propozycję.
– Akademia a instytucja kultury. Różnica między zadaniem edukacyjnym a pracą wykonywaną na rzecz zamawiającego. Wolność twórcza, autonomia reżysera i granice wynikające z przyjętych zobowiązań. Rola dyrekcji, producenta, działów artystycznych, technicznych i administracyjnych.
– Podstawy prawa autorskiego w praktyce twórczej. Utwór i współtwórczość, autorskie prawa osobiste i majątkowe, prawa do tekstu, adaptacji, tłumaczenia i inscenizacji. Inspiracja, cytat i opracowanie. Ustalanie, czyje zgody są potrzebne i kto odpowiada za ich pozyskanie.
– Czytanie umowy. Przedmiot i etapy pracy, terminy, odbiór dzieła, poprawki, wynagrodzenie, koszty, odpowiedzialność, rozwiązanie umowy i następstwa odwołania lub przesunięcia projektu. Rozróżnianie umowy o dzieło, umowy o świadczenie usług oraz postanowień dotyczących praw autorskich.
– Prawa do korzystania z twórczości. Licencja a przeniesienie autorskich praw majątkowych, pola eksploatacji, czas i terytorium korzystania, prawa zależne, rejestracja spektaklu, materiały promocyjne, festiwale, streaming, wznowienie i przeniesienie realizacji. Związek zakresu udzielanych praw z wynagrodzeniem.
– Negocjowanie i doprecyzowywanie warunków umowy. Przygotowanie własnych priorytetów, rozpoznanie interesów drugiej strony, proponowanie zmian w zapisach i dokumentowanie ustaleń. Ćwiczenie rozmowy, w której strony mają odmienne potrzeby, lecz wspólny cel: doprowadzenie projektu do realizacji.
– Organizacja procesu twórczego. Plan pracy, przepływ informacji, próby, terminy przekazywania materiałów, współpraca z współtwórcami. Zmiana koncepcji, opóźnienia, dodatkowa praca i ustalanie, kiedy potrzebna jest zmiana umowy lub harmonogramu.
– Odpowiedzialność za współpracę. Formułowanie zadań i udzielanie informacji zwrotnej, reagowanie na konflikt, przeciwdziałanie przeciążeniu zespołu, poszanowanie kompetencji współpracowników. Jak prowadzić proces wymagający artystycznie, a zarazem czytelny i bezpieczny dla uczestniczących w nim osób.
– Premiera i dalsze życie dzieła. Odbiór pracy, dokumentacja,, eksploatacja, wznowienia oraz nowe sposoby wykorzystania utworu. Sytuacje wymagające ponownych uzgodnień.
– Studium przypadku. Samodzielna analiza propozycji zawodowej i projektu umowy: rozpoznanie ryzyk, pytań do zamawiającego, zapisów wymagających negocjacji oraz planu realizacji zobowiązań po podpisaniu umowy.
Metody dydaktyczne:
– Krótkie wprowadzenia do zagadnień prawnych i organizacyjnych.
– Analiza zanonimizowanych umów, korespondencji i sytuacji zawodowych.
– Ćwiczenia: negocjacje, rozmowy o zmianie warunków pracy, rozwiązywanie problemów w toku produkcji.
– Dyskusja nad decyzjami podejmowanymi z perspektywy twórcy oraz teatru lub producenta.
Bardzo ważnym element zajęć stanowi praca nad studium indywidualnych przypadków – realizowana wg kryterium przyadtności.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Efekty uczenia się
WIEDZA — osoba studiująca:
– rozumie podstawowe pojęcia prawa autorskiego i ich znaczenie dla pracy reżysera, dramaturga oraz scenarzysty;
– rozpoznaje najważniejsze elementy umowy twórczej i zależności między zakresem pracy, udzielanymi prawami, terminami a wynagrodzeniem;
– rozumie strukturę pracy w teatrze i potrzeby instytucji zamawiającej;
– odróżnia warunki nauki reżyserii w Akademii Teatralnej od odpowiedzialności wynikającej z przyjęcia zawodowego zamówienia w ramach Umowy;
– zna organizacje twórcze, zawodowe i zbiorowego zarządzania właściwe dla reżyserów i draamaturgów.
UMIEJĘTNOŚCI — osoba studiująca potrafi:
– przeczytać projekt umowy, wskazać niejasności i sformułować pytania przed jej podpisaniem;
– zaproponować i uzasadnić zmianę zapisów dotyczących zakresu pracy, harmonogramu, wynagrodzenia oraz korzystania z twórczości;
– przygotować podstawowy plan współpracy i komunikacji z zamawiającym oraz zespołem;
– rozpoznać sytuację, w której zmiana projektu wymaga nowych ustaleń;
– przedstawić, negocjować i renegocjować własne potrzeby i granice w sposób rzeczowy, zrozumiały dla drugiej strony.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE — osoba studiująca jest gotowa:
– brać odpowiedzialność za przyjęte zobowiązania i sposób prowadzenia procesu twórczego;
– uwzględniać racje współtwórców, pracowników teatru i zamawiającego w zgodzie z własną odpowiedzialnością artystyczną;
–prowadzić negocjacje oraz rozwiązywać spory z poszanowaniem osób uczestniczących w pracy;
– korzystać ze specjalistycznej pomocy prawnej, gdy zakres lub ryzyko umowy wykracza poza jej własne rozeznanie.
Kryteria oceniania
Zaliczenie na ocenę.
Ocena uwzględnia zaangażowanie, systematyczność, realizowanie ćwiczeń, samodzielność, udzielanie odpowiedź na pytania i zadania prowadzącej.
Ocena zapamiętanej wiedzy: 50 %
Ocena umiejętności zastosowania: 50%
Umiejętność zastosowania oceniana jest w oparciu o analizę przypadku i jakość proponowanych rozwiązań. Oceniana jest trafność rozpoznania problemu, jasność argumentacji, oraz umiejętność uwzględnienia perspektywy twórcy i zamawiającego.
Zajęcia nie wymagają pamięciowego odtwarzania przepisów.
Dopuszczalne są 2 nieusprawiedliwione nieobecności na zajęciach.
Literatura
Podstawowe:
1. Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych — aktualny tekst dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.
2. Marta Miłoszewska, Podstawowe aspekty prawne adaptacji — materiał do analizy i dyskusji z uwzględnieniem aktualnego stanu prawnego.
2. Wybrane, zanonimizowane projekty umów i dokumenty dotyczące realizacji pracy twórczej, udostępnione przez prowadzącą, branżowe rekomendowane Umowy Wzorcowe wskazane przez Prowadzącą.
Uzupełniające:
1. Marta Miłoszewska, Adaptacja. Skrzynka z narzędziami — wybrane fragmenty dotyczące pracy z cudzym utworem i procesu adaptacji.
2. Pułapki umów autorskich oraz Pojęcia kluczowe — materiały dydaktyczne udostępnione przez prowadzącą, omawiane krytycznie na zajęciach.
Inne teksty, wzory dokumentów i studia przypadków wskazane przez prowadzącą w toku semestru.