Podstawy pracy nad rolą WSL/ATL/SDPnR
Semestr V – podejście psychologiczne do pracy nad rolą
W semestrze V podstawą pracy jest psychologiczne podejście do roli, oparte na analizie tekstu, sytuacji scenicznej oraz działań bohatera. Student uczy się rozpoznawać wewnętrzną logikę postaci i przekładać analizę na konkretne działania aktorskie.
1. Podstawowe zagadnienia i narzędzia pracy nad rolą
Student poznaje i praktycznie wykorzystuje następujące zagadnienia:
1. Prawda sceniczna – dążenie do wiarygodnego, organicznego istnienia w fikcyjnych okolicznościach.
2. Okoliczności założone – analiza czasu, miejsca, sytuacji, relacji, historii postaci oraz warunków jej działania.
3. „Co by było, gdyby?” – rozwijanie wyobraźni i osobistego zaangażowania poprzez pytanie o własne działanie w sytuacji postaci.
4. Cel postaci i cel nadrzędny – określanie tego, do czego bohater dąży w konkretnej scenie oraz w całej roli.
5. Linia działania, zadania, przeszkody i konflikt – budowanie logicznego, przyczynowo-skutkowego przebiegu działań postaci.
6. Podtekst i monolog wewnętrzny – tworzenie ciągłości myślenia postaci oraz odkrywanie znaczeń wykraczających poza dosłowną warstwę tekstu.
7. Koncentracja i kontakt z partnerem – rozwijanie umiejętności słuchania, reagowania i pozostawania w żywym kontakcie scenicznym „tu i teraz”.
8. Działania fizyczne – rozumienie związku między ciałem, działaniem a procesami psychicznymi postaci.
9. Ciągłość życia postaci – budowanie jej historii, doświadczeń, relacji i sposobu myślenia również poza sytuacjami zapisanymi w tekście.
10. Proces, obserwacja i improwizacja – traktowanie pracy nad rolą jako procesu poszukiwań, prób i stopniowego odkrywania postaci.
Praca nad scenami służy rozwijaniu umiejętności samodzielnego analizowania dramatu, sceny i postaci oraz budowania jej psychologicznej ciągłości. Istotnym elementem procesu jest tworzenie wewnętrznego życia bohatera poprzez monolog wewnętrzny, podtekst, wyobraźnię, relacje i świadomy dobór środków psychicznych oraz fizycznych.
Semestr VI – forma, konwencja i niepsychologiczne budowanie roli.
W semestrze VI punkt ciężkości zostaje przesunięty z pytania „co przeżywa postać i dlaczego?” w stronę pytania „jak postać i sytuacja są przedstawiane?”.
Student podejmuje pracę nad rolą poprzez formę, konwencję, rytm, kompozycję, znak sceniczny oraz świadome wykorzystanie głosu, ciała, ruchu i obecności aktora.
Praca nie musi być podporządkowana psychologicznemu uzasadnianiu każdego działania ani zachowaniu ciągłości przyczynowo-skutkowej. Student poznaje również sposoby budowania roli oparte na skrócie, kontraście, powtórzeniu, montażu, zmianie perspektywy, umowności i świadomym zerwaniu ciągłości.
1. Podstawowe zagadnienia i narzędzia pracy nad rolą
1. Forma i konwencja – rozpoznawanie zasad, na jakich zbudowany jest materiał sceniczny, oraz świadome poruszanie się w przyjętej konwencji.
2. Styl gry aktorskiej – dobór sposobu przedstawiania postaci odpowiedniego do formy i charakteru materiału.
3. Rytm i kompozycja – praca z tempem, pauzą, powtórzeniem, kontrastem i organizacją działań scenicznych.
4. Głos i ciało – świadome wykorzystywanie mowy, gestu, ruchu i fizycznej obecności jako samodzielnych środków wyrazu.
4. Przestrzeń i znak sceniczny – budowanie znaczeń poprzez sposób poruszania się, ustawienie ciała, relacje przestrzenne i działania aktora.
6. Perspektywa wobec postaci – poszukiwanie różnych sposobów przedstawiania bohatera, od pełnej identyfikacji po świadomy dystans.
7. Aktor i postać – rozwijanie umiejętności jednoczesnego bycia postacią i pokazywania postaci.
8. Umowność i stylizacja – świadome korzystanie z deformacji, groteski, kontrastu, skrótu i innych środków formalnych.
9. Nieciągłość i montaż – budowanie roli i sytuacji scenicznej bez konieczności zachowania realistycznej lub psychologicznej logiki.
Swoboda w pracy z różnymi konwencjami – rozwijanie umiejętności świadomego działania w materiale nierealistycznym, niepsychologicznym i opartym na formie.
Istotnym celem zajęć jest rozwijanie samodzielności studenta w pracy nad rolą. Student:
1.Samodzielnie analizuje materiał.
2.Przygotowuje sceny.
3.Formułuje pytania.
4.Proponuje rozwiązania artystyczne.
Zajęcia służą również sprawdzeniu, w jakim stopniu student potrafi:
1.Świadomie korzystać z wcześniej poznanych narzędzi warsztatowych.
2.Podejmować samodzielne decyzje artystyczne.
3.Prowadzić własny proces twórczy bez stałego oparcia w sugestiach pedagoga.
Przebieg pracy jest dostosowywany do indywidualnego etapu rozwoju studenta. Zakres zadań i tempo pracy wynikają z jego aktualnych umiejętności, potrzeb i trudności. Poszczególne zagadnienia mogą być pogłębiane tak długo, jak jest to potrzebne do rzeczywistego rozwoju warsztatu aktorskiego.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
W zakresie wiedzy:
Wnikliwa analiza literacka, osadzenie w epoce, analiza dramaturgiczna dramatu, występujących postaci, konteksty kulturowe, historyczne, osadzenie w tradycji, aktualność, [K_WO3] [K_WO5]
świadomość możliwości środków i narzędzi gry aktorskiej do wyznaczonego celu interpretacyjnego, zakres pola inspiracji, [K_WO8] [K_WO11]
W zakresie umiejętności:
samodzielne wyznaczenie pola, zakresu improwizacji i jej kierunku [K_UO2][K_UO4]
wykorzystuje w pełni techniki aktorskie werbalne i niewerbalne [K_UO6]
świadome i kreacyjnie wykorzystywanie teoretycznego przygotowania do projektu artystycznego [K_UO8]
W zakresie kompetencji społecznych:
umiejętność dzielenia się zebranym doświadczeniem, wiedzą i kreatywnością z współtwórcami w procesie tworzenia wspólnego dzieła [K_KO2]
umiejętność pracy na wysokim poziomie zaangażowania, dyskusji, sporu,
umiejętność korzystania ze zjawisk emocjonalnych (napięcia, stresu, pasji) w myśleniu procesowym w trybie indywidualnym i zespołowym [K_KO5]
umiejętność zachowania twórczej, otwartej postawy w momentach kryzysowych, różnicy zdań, poglądów, napotkanych trudności
twórcza samokrytyczna postawa bycia w procesie [K_KO6]
umiejętność wyciągania wniosków, dokonywania analizy w zakresie procesu twórczego, własnego rozwoju indywidualnego a także procesu grupowego pozostałych twórców uczestniczących w projekcie [K_KO10]
Kryteria oceniania
Zaliczenie przedmiotu Podstawy pracy nad rolą w semestrach V odbywa się w formie egzaminu praktycznego, polegającego na prezentacji scenicznej przygotowanej roli w scenie lub scenach przed komisją egzaminacyjną.
Warunki dopuszczenia do egzaminu:
Obecność na minimum 50% zajęć.
Dopuszczalne są maksymalnie 2 nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze. Większa liczba nieusprawiedliwionych nieobecności skutkuje brakiem zaliczenia przedmiotu.
Spóźnienie powyżej 15 minut traktowane jest jako nieobecność.
Nieobecność na zajęciach nie zwalnia studenta z obowiązku znajomości omawianego materiału, wykonywanych ćwiczeń oraz ustaleń dotyczących dalszej pracy. Nieznajomość materiału traktowana jest jako nieprzygotowanie do zajęć.
Ocena końcowa uwzględnia całokształt pracy studenta w trakcie semestru, w szczególności:
aktywność, zaangażowanie i systematyczność pracy podczas zajęć;
przygotowanie do kolejnych zajęć, w tym znajomość tekstu i materiału scenicznego;
realizację zadań i ćwiczeń wskazanych przez prowadzącego;
samodzielną pracę nad rolą poza zajęciami oraz jej efekty prezentowane i weryfikowane podczas zajęć;
kreatywność, samodzielność i jakość proponowanych rozwiązań aktorskich;
rozwój umiejętności budowania roli, rozumienia postaci i świadomego działania scenicznego;
umiejętność współpracy z partnerem scenicznym i zespołem;
aktywny udział w zajęciach również podczas pracy innych studentów, umiejętność formułowania konstruktywnych uwag oraz przyjmowania informacji zwrotnych;
umiejętność wykorzystywania uwag prowadzącego i wprowadzania zmian w dalszej pracy nad rolą;
przestrzeganie zasad etyki zawodowej, w tym odpowiedzialność, rzetelność, punktualność oraz szacunek wobec partnerów, grupy i przestrzeni pracy;
poziom przygotowania i jakość końcowej prezentacji scenicznej przed komisją egzaminacyjną.
Składowe oceny egzaminacyjnej:
Indywidualna i zespołowa praca podczas zajęć – 25%
Samodzielna praca nad rolą poza zajęciami oraz jej efekty weryfikowane przez prowadzącego – 30%
Umiejętność współpracy z partnerem scenicznym i zespołem – 15%
Aktywny udział w pracy grupy, obserwacja pracy innych, formułowanie konstruktywnych uwag i umiejętność ich przyjmowania – 10%
Poziom przygotowania i wykonania roli podczas egzaminu praktycznego – 20%
Organizacja pracy i egzaminu:
Materiał do pracy nad rolą wskazuje prowadzący, a następnie omawia i zatwierdza wspólnie ze studentami.
Student ma obowiązek systematycznie przygotowywać powierzony materiał, znać tekst oraz prezentować efekty pracy w terminach umożliwiających dalszą pracę nad rolą.
Brak znajomości tekstu, nieprzygotowanie materiału lub nieprzedstawienie efektów pracy w ustalonym terminie, w szczególności do połowy semestru, może skutkować obniżeniem oceny końcowej. Jeżeli braki uniemożliwiają realizację podstawowych założeń przedmiotu i dalszą pracę nad rolą, mogą stanowić podstawę do niezaliczenia semestru.
Egzamin ma formę pokazu scenicznego przed komisją egzaminacyjną i studentami. W uzasadnionych przypadkach prowadzący może ograniczyć liczbę osób na widowni.
Podczas zajęć obowiązuje zakaz korzystania z telefonów, z wyjątkiem sytuacji, w których prowadzący wyrazi na to zgodę. Urządzenia powinny mieć wyłączony dźwięk.
Literatura
Literatura podstawowa
1.Konstantin Stanisławski, Praca aktora nad rolą, przeł. Jerzy Czech
2.Konstantin Stanisławski, Praca aktora nad sobą, t. I, przeł. Jerzy Czech
3.Konstantin Stanisławski, Praca aktora nad sobą, t. II, przeł. Jerzy Czech
4.Uta Hagen, Szacunek dla aktorstwa
5.Michaił A. Czechow, O technice aktora
6.Stephen Book, Podręcznik dla aktorów
7.Jewgienij Wachtangow, Poszukiwania, przeł. Henryk Bieniewski
8.Keith Johnstone, IMPRO. Spontaniczne kreowanie świata
9.Viola Spolin, Improvisation for the Theatre
10.Judith Weston, Reżyserowanie aktorów
11.Krystian Lupa, Utopia. Listy do aktorów
Literatura uzupełniająca
1.Peter Brook, Pusta przestrzeń, przeł. Witold Kalinowski
2.Jacques Copeau, Naga scena, przeł. Maria Skibniewska
3.Arnold Mindell, O pracy ze śniącym ciałem, przeł. Tomasz Teodorczyk i Maciej Błasiak
4.Susan Sontag, Przeciw interpretacji i inne eseje, przeł. Małgorzata Pasicka, 5.Anna Skucińska, Dariusz Żukowski
6.Marta Fik, Przeciw konwencjom
7.Adolphe Appia, Dzieło sztuki żywej, przeł. Janina Hera, Leszek Kossobudzki, Halina Szymańska
Więcej informacji
Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: