Performans płci 1 WOT/M/PerfP-Z
Punktem wyjścia kursu jest założenie o szczególnym związku teatru i performansu z kulturowym wytwarzaniem płci, seksualności i cielesności. Scena historycznie uczestniczyła w ustanawianiu i utrwalaniu norm płciowych, ale zarazem ujawniała performatywny charakter płci i stwarzała przestrzeń ich przekraczania i przekształcania.
Rdzeń kursu stanowi uważna lektura trzech koncepcji teoretycznych, pozwalająca prześledzić kolejne etapy rozwoju współczesnego myślenia o płci i seksualności:
1. Michel Foucault – władza, dyskurs i urządzenie seksualności. Krytyka hipotezy represji; seksualność jako efekt relacji wiedzy i władzy; biopolityka.
2. Judith Butler – performatywność płci. Krytyka esencjalistycznych koncepcji płci i stabilnego podmiotu; relacja sex/gender; norma, powtórzenie i możliwość subwersji.
3. Paul B. Preciado – farmakopornograficzny reżim produkcji podmiotowości. Ciało, technologia, farmakologia i kapitalizm; przemiany biopolitycznych mechanizmów wytwarzania płci i seksualności.
Lektura tekstów teoretycznych będzie przeplatana analizą wybranych dzieł teatralnych, performansów, filmów i innych zjawisk kultury. Materiał analityczny będzie częściowo dobierany wspólnie z osobami studiującymi. Celem jest nie tylko poznanie teorii, lecz przede wszystkim sprawdzanie jej użyteczności jako narzędzia interpretacji.
Zajęcia będą pokazywać ciągłość rozwoju kolejnych ujęć teoretycznych, ale także
miejsca, w których kolejne koncepcje przesuwają albo kwestionują poprzednie rozpoznania. Kurs pomyślany jest jako ćwiczenie w obserwowaniu, jak teoria pracuje, co pozwala zobaczyć i gdzie ujawniają się jej ograniczenia.
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty uczenia się
Wiedza — osoba studiująca po zakończeniu kursu:
– zna i rozumie kluczowe koncepcje Foucaulta, Butler i Preciado dotyczące kulturowego wytwarzania płci, seksualności i podmiotowości oraz dostrzega relacje i różnice między nimi. / K_WOTM_W02
– zna i rozumie znaczenie kategorii płci, seksualności i cielesności dla analizy teatru i performansu oraz potrafi umieścić te zjawiska w szerszym kontekście współczesnej humanistyki i kultury. / K_WOTM_W01, K_WOTM_W05
Umiejętności — osoba studiująca po zakończeniu kursu:
– potrafi wykorzystywać poznane koncepcje z zakresu gender i queer studies jako narzędzia krytycznej analizy i interpretacji teatru, performansu oraz innych zjawisk kultury. / K_WOTM_U02, K_WOTM_U03
– potrafi sformułować i uzasadnić własną interpretację wybranego dzieła lub zjawiska artystycznego, świadomie wykorzystując odpowiednio dobrane kategorie teoretyczne, oraz poddać ją dyskusji. / K_WOTM_U01, K_WOTM_U03
Kompetencje społeczne — osoba studiująca po zakończeniu kursu:
– jest gotowa do krytycznej oceny własnych założeń interpretacyjnych oraz do ich weryfikowania w konfrontacji z teorią, materiałem artystycznym i argumentami innych osób. / K_WOTM_K02
– jest gotowa do samodzielnego integrowania wiedzy teoretycznej i analizy zjawisk artystycznych oraz podejmowania interpretacji złożonych i niejednoznacznych problemów związanych z płcią i seksualnością. / K_WOTM_K05
Kryteria oceniania
Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności.
Warunkiem zaliczenia jest aktywny udział w zajęciach oraz przygotowanie do wspólnej lektury i analizy tekstów teoretycznych i materiałów artystycznych.
Osoba studiująca przygotowuje samodzielną analizę wybranego dzieła lub zjawiska kultury z wykorzystaniem jednej lub kilku perspektyw teoretycznych omawianych podczas kursu. Analiza przedstawiana jest w formie referatu i poddawana wspólnej dyskusji. Oceniane są: trafność zastosowania narzędzi teoretycznych, spójność argumentacji, jakość analizy materiału oraz umiejętność uzasadnienia własnej interpretacji.
Literatura
Podstawowa:
Michel Foucault, Historia seksualności, t. 1: Wola wiedzy, przeł. Bogdan Banasiak, Tadeusz Komendant, Krzysztof Matuszewski, Czytelnik, Warszawa 2000.
Judith Butler, Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości, przeł. Karolina Krasuska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008.
Paul B. Preciado, Testoćpun. Seks, narkotyki i biopolityka w dobie farmakopornografii, przeł. Sławomir Królak, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2021.
Uzupełniająca – wybór zależny od analizowanego materiału:
Agata Adamiecka-Sitek, „Grotowski, kobiety i homoseksualiści. Na marginesach człowieczego dramatu”, Didaskalia 2013, nr 112.
Agata Adamiecka-Sitek, Weronika Szczawińska, „Płeć performera”, Didaskalia 2012, nr 110.
Sara Ahmed, „Odmieńcze uczucia”, przeł. Sławomir Królak, Dialog 2018, nr 10.
Pierre Bourdieu, Męska dominacja, przeł. Lucyna Kopciewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa 2004.
Judith Butler, „Zapisy na ciele, wywrotowe odgrywanie”, w: Teorie literatury XX wieku. Antologia, red. Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, Znak, Kraków 2006.
Judith Butler, Żądanie Antygony, przeł. Małgorzata Borowski, Mateusz Borowski, Księgarnia Akademicka, Kraków 2010.
Sue-Ellen Case, Feminism and Theatre, Palgrave Macmillan, 2008, wybrane fragmenty.
Luce Irigaray, Ciało w ciało z matką, przeł. Agata Araszkiewicz, eFKa, Kraków 2000.
Joanna Mizielińska, (De)konstrukcje kobiecości. Podmiot feminizmu a problem wykluczenia, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2004.
Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, red. Agnieszka Gajewska, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2012.
Amia Srinivasan, Prawo do seksu. Feminizm w XXI wieku, W.A.B., Warszawa 2021.