Teatr i kultura rosyjska WOT/L/TiKRos
Program ma charakter problemowo-chronologiczny. Wybrane teksty, przedstawienia, biografie i instytucje służą ukazaniu szerszej panoramy nowożytnej kultury rosyjskiej oraz relacji między teatrem, literaturą, sztukami wizualnymi, historią idei i życiem społeczno-politycznym. Zajęcia opierają się na lekturze i interpretacji utworów, prezentacji materiałów źródłowych, fragmentów rejestracji przedstawień, fotografii i dokumentów, a także na rozmowie ze studentami.
Zakres poszczególnych tematów
1. Początki profesjonalnego teatru. Funkcje edukacyjne.
2. Romantyzm. Inspiracje teatrem zachodnim. Lermontow. Puszkin.
3. Nikołaj Gogol. Panorama społeczna. Realizacje sceniczne.
4. Dostojewski w teatrze XX i XXI wieku.
5. Lew Tołstoj - filozof.
6. Anton Czechow społecznik.
7. Anton Czechow na scenie. Dramaty. Jednoaktówki.
8. Maksim Gorki. Rewolucja. Przemiany społeczne.
9. Awangarda. Artyści wizualni i poeci na scenie. Malewicz, Tatlin, Majakowski, Popowa.
10. Izaak Babel. Michaił Bułhakow. Łubianka. Terror stalinowski w teatrze i kulturze.
11. Nobliści. Teatr radziecki.
12. Teatr po upadku ZSRR. Starzy mistrzowie (Dodin, Wiktiuk, Fomienko) i nowe zjawiska niezależne (Derevo, AXE).
13. Nowa dramaturgia. Teatr dokumentalny.
14. Nowe nurty w reżyserii. Festiwale. Infrastruktura.
15. Nowa cenzura, ograniczenia, wojna, emigracja.
Efekty uczenia się
Student po zakończeniu kursu:
Wiedza
– zna i rozumie główne linie i tendencje rozwojowe rosyjskiego teatru i dramaturgii XIX–XXI wieku oraz najważniejsze związane z nimi style, tradycje, teksty i zjawiska. / K_WOTL_W10
– zna i rozumie związki teatru rosyjskiego z literaturą, sztukami plastycznymi, poezją i innymi dziedzinami sztuki. / K_WOTL_W06
– zna i rozumie polityczne, społeczne i instytucjonalne uwarunkowania rosyjskiego życia teatralnego i kulturalnego. / K_WOTL_W05
Umiejętności
– potrafi krytycznie analizować wskazane teksty dramatyczne, literackie i dokumentalne oraz materiały dotyczące przedstawień, dobierając i wykorzystując informacje z różnych źródeł. / K_WOTL_U03
– potrafi analizować relacje między tekstem literackim lub dramatycznym a jego realizacją sceniczną oraz rozpoznawać możliwości i problemy adaptacji. / K_WOTL_U09
– potrafi uczestniczyć w dyskusji o kulturze i teatrze rosyjskim oraz uzasadniać własne stanowisko za pomocą przykładów i właściwej terminologii. / K_WOTL_U02
Kompetencje społeczne
– jest gotów do krytycznej oceny własnej wiedzy, weryfikowania informacji oraz sięgania po opinie ekspertów i wiarygodne źródła. / K_WOTL_K02
– jest gotów do samodzielnego zbierania, analizowania i interpretowania informacji, rozwijania własnych idei oraz formułowania argumentacji. / K_WOTL_K05
– jest gotów do odpowiedzialnego odnoszenia się do dorobku i tradycji teatru, z uwzględnieniem etycznych, historycznych i politycznych uwarunkowań omawianych zjawisk. / K_WOTL_K01
Kryteria oceniania
Podstawą oceny są regularne uczestnictwo w zajęciach, przygotowanie wskazanych lektur, udział w rozmowie oraz wynik egzaminu pisemnego. Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności.
Element oceny Udział w ocenie
Obecność i regularne uczestnictwo w zajęciach 25%
Aktywność w dyskusji i lektura wskazanych tekstów 25%
Egzamin pisemny 50%
Egzamin sprawdza znajomość omawianych tekstów, twórców i zjawisk, rozumienie ich kontekstu historycznego i społeczno-politycznego, a także umiejętność łączenia faktów, interpretowania materiału oraz formułowania uzasadnionych odpowiedzi.
Literatura
Prowadząca wskazuje przed każdym spotkaniem konkretne teksty lub fragmenty. Lista stanowi bibliografię całego kursu; nie oznacza obowiązku przeczytania wszystkich pozycji w całości. Istotną część materiału stanowią teksty dramatyczne, literackie i dokumentalne (niektóre w przekładzie prowadzącej), udostępniane studentom na zajęciach.
Literatura podstawowa – teksty i fragmenty
1. Aleksander Puszkin, Borys Godunow; Małe tragedie – wybór.
2. Michaił Lermontow, Maskarada.
3. Nikołaj Gogol, Rewizor; Ożenek.
4. Fiodor Dostojewski, Biesy; Bracia Karamazow – wybrane fragmenty oraz materiały dotyczące adaptacji scenicznych.
5. Lew Tołstoj. Anna Karenina.
6. Anton Czechow, Dramaty, Officyna, Łódź 2019.
7. Anton Czechow, Jednoaktówki, Officyna, Łódź 2022.
8. Maksim Gorki, Na dnie oraz wybrane dramaty.
9. Włodzimierz Majakowski, Misterium buffo; Pluskwa; Łaźnia – wybór.
10. Izaak Babel, Opowiadania odeskie, SBM, Warszawa 2025.
11. Wybrane teksty współczesnej dramaturgii rosyjskiej i rosyjskojęzycznej oraz teatru dokumentalnego w przekładzie prowadzącej – materiały udostępniane studentom.
Literatura przedmiotowa i kontekstowa
1. Katarzyna Osińska, Leksykon teatru rosyjskiego XX wieku, Samper, Warszawa 1997.
2. Katarzyna Osińska, Studio w rosyjskiej kulturze teatralnej XX wieku. Wybrane zagadnienia, Samper, Warszawa 1997.
3. Katarzyna Osińska, Klasztory i laboratoria. Rosyjskie studia teatralne: Stanisławski, Meyerhold, Sulerżycki, Wachtangow, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2003.
4. Katarzyna Osińska, Teatr rosyjski XX wieku wobec tradycji. Kontynuacje, zerwania, transformacje, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2009.
5. Historia literatury rosyjskiej XX wieku, red. Andrzej Drawicz, PWN, Warszawa – wybrane wydanie.
6. Władysław A. Serczyk, Kultura rosyjska XVIII wieku, Ossolineum, Wrocław 1984.
7. Orlando Figes, Taniec Nataszy. Z dziejów kultury rosyjskiej, Wielka Litera, Warszawa 2023.
8. Sołomon Wołkow, Czarodziejski chór. Historia kultury rosyjskiej od Tołstoja do Sołżenicyna, Sic!, Warszawa 2015.
9. Boris Groys, Stalin jako totalne dzieło sztuki, Sic!, Warszawa 2010.
10. Karl Schlögel, Terror i marzenie. Moskwa 1937, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2012.
11. Swietłana Aleksijewicz, Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka, Czarne, Wołowiec – wybrane wydanie.
12. Michaił Zygar, Wojna i kara, W.A.B., Warszawa 2024.
13. Katerina Gordiejewa, Zabierz moje cierpienie, Sonia Draga, Katowice 2024.
Materiały źródłowe do wybranych tematów
1. Konstanty Stanisławski, Moje życie w sztuce; Praca aktora nad sobą; Etyka – wybór.
2. Konstanty Stanisławski prowadzi próbę. Notatki i stenogramy z prób, Poznań 2012 – wybór.
3. Wsiewołod Meyerhold, Przed rewolucją 1905–1917; Rekonstrukcja teatru; Korespondencja Wsiewołoda Meyerholda 1896–1939 – wybór.
4. Spotkania z Meyerholdem. Wybór wspomnień, PIW, Warszawa 1981 – wybór.
5. Aleksandr Tairow, Notatki reżysera i proklamacje artysty, WAiF, Warszawa 1964 – wybór.
6. Jewgienij Wachtangow, Poszukiwania, WAiF, Warszawa 1967 – wybór.
7. Kazimierz Malewicz, Wiersze i teksty, Open, Warszawa 2005 – wybór.